Po rozstaniu wiele osób patrzy na wspólny majątek jak na prosty rachunek: kto więcej zarabiał, ten powinien dostać więcej. W praktyce sądowej sprawa wygląda inaczej. Co do zasady oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, choć w szczególnych sytuacjach możliwe jest ustalenie udziałów nierównych.
Punktem wyjścia zawsze jest 50/50
Nawet gdy tylko jeden z małżonków pracował zawodowo, nie oznacza to automatycznie, że drugi nie przyczyniał się do powstania majątku. Wspólne życie to nie tylko wpływy na rachunek bankowy. Sąd bierze pod uwagę całokształt starań o rodzinę - także opiekę nad dziećmi, prowadzenie domu, organizowanie codziennego życia czy wspieranie małżonka w pracy.
Dlatego argument „zarabiałem dziesięć razy więcej" sam w sobie zwykle nie wystarczy. Jeżeli jeden z małżonków pracował zawodowo, a drugi przez wiele lat faktycznie zajmował się dziećmi i domem, ich wkład może zostać oceniony jako porównywalny.
Aby sąd ustalił nierówne udziały, muszą wystąpić dwa warunki
1. Istotnie różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego
Nie chodzi wyłącznie o dochody. Sąd ocenia, kto pracował, kto dbał o rodzinę, kto racjonalnie gospodarował pieniędzmi, kto podejmował działania zwiększające majątek, a kto go pomniejszał.
2. Ważne powody uzasadniające odejście od zasady równości
To drugi, równie ważny element. Samo wykazanie, że jedna osoba zarabiała więcej, nie wystarcza. Należy wykazać dodatkowe okoliczności, które sprawiają, że przyznanie równych udziałów byłoby sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości.
Kiedy wniosek o nierówne udziały może mieć realne szanse?
Szczególnego rozważenia wymagają sytuacje, w których jeden z małżonków przez długi czas:
- mimo realnych możliwości uporczywie unikał pracy i nie uczestniczył ani w utrzymaniu rodziny, ani w prowadzeniu domu,
- trwonił wspólne środki na własne potrzeby, używki, hazard, kosztowne zakupy,
- ukrywał dochody, wypłacał gotówkę bez rozliczenia albo przeznaczał majątek wspólny na cele niezwiązane z rodziną,
- zaciągał długi bez uzgodnienia z drugim małżonkiem, narażając rodzinę na poważne konsekwencje,
- uchylał się od obowiązków rodzinnych, pozostawiając drugiej stronie pracę, dom i opiekę nad dziećmi,
- niszczył efekty wspólnie wypracowanego dorobku lub doprowadził do utraty istotnej części majątku.
Ważne jest nie tylko to, że jedno z małżonków „dało mniej". Trzeba pokazać, że jego postawa była długotrwała, rażąca albo uporczywa oraz miała realny wpływ na majątek rodziny.
Sama różnica zarobków to za mało
To jeden z najczęstszych mitów przy podziale majątku. Wyższe zarobki mogą mieć znaczenie, ale nie przesądzają o nierównych udziałach. Sąd patrzy szerzej: czy druga osoba miała możliwość pracy, czy zajmowała się dziećmi, czy jej niższe dochody wynikały z decyzji podjętych wspólnie dla dobra rodziny, czy może z całkowitego braku zaangażowania.
Inaczej zostanie oceniona sytuacja, gdy małżonek przez kilka lat przebywał z małymi dziećmi i prowadził dom, umożliwiając drugiej stronie rozwój zawodowy. Inaczej sytuacja, gdy osoba zdrowa, mająca kwalifikacje i realne możliwości pracy konsekwentnie odmawiała jakiegokolwiek wkładu w życie rodziny.
Opieka nad dziećmi i domem ma wartość majątkową
W sprawach majątkowych nadal zdarza się, że jedna ze stron próbuje przedstawiać pracę w domu jako „brak wkładu". To błędne podejście. Osobista opieka nad dziećmi, organizowanie ich leczenia, edukacji, zajęć, prowadzenie domu czy wspieranie małżonka w pracy zawodowej mogą być równie istotnym wkładem jak dochody osiągane na etacie.
Nierówne udziały to nie kara za zdradę lub rozwód z winy
Wyłączna wina jednego małżonka w rozpadzie małżeństwa może być ważnym elementem oceny sprawy, ale sama w sobie nie daje automatycznie prawa do większej części majątku. Podział majątku nie jest miejscem na „ukaranie" małżonka za zdradę, konfliktowość czy rozpad relacji.
Znaczenie może mieć natomiast to, czy określone zachowania łączyły się z finansami rodziny - trwonienie środków, ukrywanie dochodów, zaciąganie długów czy przeznaczanie wspólnych pieniędzy na życie poza rodziną.
Nierówne udziały czy rozliczenie nakładów? To nie jest to samo
W wielu sprawach właściwym rozwiązaniem nie będzie żądanie nierównych udziałów, lecz rozliczenie nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny. Przykład: rodzice jednego z małżonków przekazali mu pieniądze na wkład własny do mieszkania, otrzymał spadek albo przed ślubem zgromadził oszczędności, które później przeznaczył na wspólną nieruchomość.
Taka sytuacja nie musi automatycznie prowadzić do podziału 70/30 czy 80/20. Błędne sformułowanie żądania albo pominięcie właściwego rozliczenia może kosztować bardzo dużo.
Jakie dowody mogą przesądzić o wyniku?
Wniosek o nierówne udziały nie może opierać się wyłącznie na wzajemnych oskarżeniach. Przydatne mogą być między innymi:
- zeznania podatkowe, dokumenty płacowe, dokumentacja działalności gospodarczej,
- historia rachunków bankowych, przelewy, wypłaty gotówki,
- umowy kredytowe, pożyczki, wezwania do zapłaty, dokumenty egzekucyjne,
- dowody dotyczące hazardu, uzależnień, trwonienia majątku,
- wiadomości, e-maile i korespondencja dotycząca finansów,
- dowody dotyczące opieki nad dziećmi i prowadzenia domu,
- zeznania świadków, którzy znają sposób funkcjonowania rodziny.
Najlepsze sprawy nie opierają się na jednym „mocnym" dowodzie. Opierają się na spójnej historii: kto tworzył majątek, kto dbał o jego zachowanie i kto - mimo możliwości - przez lata nie realizował swoich podstawowych obowiązków wobec rodziny.
Czy można z góry żądać proporcji 70/30 albo 80/20?
Tak, we wniosku można wskazać konkretną proporcję udziałów - trzeba jednak umieć ją obronić. Sąd nie stosuje prostego wzoru dzielącego sumę zarobków obu stron. Ocena ma charakter całościowy - uwzględnia długość małżeństwa, opiekę nad dziećmi, sposób wydatkowania pieniędzy oraz zachowanie małżonków wobec wspólnego dorobku.
FAQ - najczęstsze pytania
Publikacje znajdujące się na tej stronie służą wyłącznie celom informacyjnym i są udostępniane zgodnie z zastrzeżeniami umieszczonymi w nocie prawnej.